VİKİNGLERİN SON TERCİHİ: SAĞ MI SOL MU

 

Bir kaç yıl önce arabasıyla İngiltere’ye giden Alman bir dostum, herhangi bir dalgınlık olasılığına karşı direksiyona “Soldan git.” şeklinde bir uyarı etiketi yapıştırdığını ve sorunsuzca yolculuğunu tamamladığını söylemişti.

Pazartesi soldan, Salı sağdan

Pazartesi soldan, Salı sağdan

Küreselleşmiş bir çağda neden bazı ülkelerde trafiğin soldan aktığı ise cevabı geçmişte aranması gereken bir soru:

Pek çok kaynak, Ortaçağ’da insanların genelde yolun solundan yürümeyi tercih ettiğine değinir. Bunun sebebi, kılıç tutan elinizi (genelde sağ) karşı yönden gelen birinin saldırısına karşı serbest bırakmak ve rakibi sağ taraftan karşılamak isteğidir. Papa 8. Boniface de 1300’lerde çıkardığı kanunla Roma’ya giden hacıların yolun solunu kullanmasını zorunlu kılmış ve bu sistem 400 yıl boyunca uygulanmıştır.

Dünya trafik yönü haritası: Soldan trafiğin kimin eseri olduğunu gösteriyor. Japonların bu seçimi nasıl yaptığı ise hala bir muamma

Dünya trafik yönü haritası: Soldan trafiğin kimin eseri olduğunu gösteriyor. Japonların bu seçimi nasıl yaptığı ise hala bir muamma

 

1700’ün sonlarında Fransa ve Amerika Birleşik Devletleri’nde çok sayıda atın çektiği yük arabaları yaygınlaştı. Bu arabalarda sürücü, genelde sol tarafa oturur, böylece sağ elini kamçıyı sallayabilmek için serbest bırakırdı. Karşıdan gelenin de solda oturması halinde arabaları birbirine sürtmeden geçiş yapmak kolay olduğundan bu alışkanlık zamanla sağdan sürmeye dönüştü. 1792 yılında ilk kez Pensilvanya’da kanuna giren sağdan gitme kuralı, daha sonra Amerika’nın diğer eyaletlerine ve Kanada’ya da yayıldı.

Napoleon da hem kendi ülkesinde, hem de işgal ettiği ülkelerde bu kuralı zorunlu hale getirince uygulama iyice yaygınlaştı.

Kendi ülkesi İsveç için yapmadığını şimdi dünya pazarları için yapan Volvo, sağdan direksiyonlu modeller de üretiyor

Kendi ülkesi İsveç için yapmadığını şimdi dünya pazarları için yapan Volvo, sağdan direksiyonlu modeller de üretiyor

 

İngiltere’de ise sürücü daha küçük bir arabanın üzerindeki bir koltukta ve sağ tarafa yakın oturuyordu. Kamçıyı şaklatırken yüke takılmaması için sağ tarafa yakın oturmak İngilizlerin koşullarına daha uygundu. Böylece İngilizler soldan gitmeyi sürdürdüler. 1756 yılında da ilk kez soldan gitme kuralları kanuna girdi ve tüm Britanya İmparatorluğu topraklarında kullanılmaya başlandı.

Böylece bir yanda Amerika ve Fransa diğer yanda da İngiltere kendi etki alanındaki ülkelerde sistemlerini yaygınlaştırdılar.

Ancak sağdan sürüş yayılmaya devam ediyordu. Almanya, Avusturya’yı işgal ettiğinde sağdan gitme kuralını zorla kabul ettirmişti. 1939 yılında Çekoslovakya işgal edildiğinde de aynı kaderden kurtulamamıştı.

Avrupa ana kıtasında sol tarafı kullanırken sağa geçen tek ülke olan İsveç’in deneyimleri ise özellikle ilginçti:

1718 ile 1734 yılları arasında, henüz motorlu taşıtlar ortada yokken sağdan trafiği tercih eden “Vikinglerin” neden birden bire İngiliz sistemini benimsediği bilinmiyor. Muhtemelen yukarıda anlattığım kılıç çekme yönü bunun ana nedeni.

200 yıl boyunca soldan trafik uygulamasına devam eden İsveç’te, 1916’dan itibaren bu konudaki tartışmalar hızlandı.1955’teki referandumda ise, trafiğin solda kalmasını tercih edenler %83 gibi ezici bir çoğunluk elde ettiler.

Ancak trafiğin sağa alınması için mücadele edenler asla yılmadı ve yoğun kulis ve propaganda çalışmalarının sonucunda parlamento 1963’te, dört yıllık bir hazırlığın ardından; 3 Eylül 1967’den itibaren trafiğin tekrar sağa alınmasına karar verdi.

Sosyal demokrasinin beşiği İsveç'te tepeden inmeci yaklaşımların başarı şansı yok

Sosyal demokrasinin beşiği İsveç’te tepeden inmeci yaklaşımların başarı şansı yok

Lobiler kadar tüm kıta Avrupasında sağdan trafiğin yerleşmiş olması bunda etkili oldu. Ancak trafiğin soldan gittiği yıllar boyunca İsveçli Volvo ve Saab’ın yanısıra bu ülkeye ihracat yapan Amerikan markaları sağdan direksiyonlu araba üretiminden kaçındılar. Bunun bir nedeni, dar ve virajlı İsveç yollarında sollama yaparken yol “omuzunu” daha iyi görebilmek olsa da, bu markaların zaten küçük olan İsveç pazarı için farklı model üretmeyi istememeleri idi.

Nihayet, 3 Eylül 1967 günü sabah 4.50’de trafik tüm ülkede soldan sağa aktarıldı. Ayrıca bu gece boyunca, yollardaki 360bin kadar trafik işareti değiştirildi. Tüm araçlar tam 10 dakika hareketsiz bekledikten sonra yolun sağından gitmeye başladılar. Ve halen de sağdan gitmeye devam ediyorlar.

Böyle bir dönüşümü herhalde ancak İsveç gibi eğitimli ve bilinçli bir toplum gerçekleştirebilirdi

Böyle bir dönüşümü herhalde ancak İsveç gibi eğitimli ve bilinçli bir toplum gerçekleştirebilirdi

 

Acaba biz de Türkiye’de trafiğin yönünü değiştirmek için bir gün referandum yapar mıyız? Umarım bu yazı bu konudaki tartışmalar için bir başlangıç olur.

AutoandRoad LOGO

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *